غدیر، تنها اعلام ولایت امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نبود؛ آغاز نظام جامعی بود که مرز حق و باطل را تا همیشه ترسیم کرد. نظامی که با وفاداری سلمان، ابوذر، مقداد و عمار به پیمان غدیر آغاز شد، در عاشورا تداوم یافت، در نهضت امامخمینی (ره) علیه استبداد و سلطه خارجی احیا شد و امروز در رهبری امام خامنهای، در مجاهدت رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران و شهدای مقاومت، بهویژه شهید سید حسن نصرالله، شهید سپهبد قاسم سلیمانی و هزاران شهید راه قدس و مقاومت امتداد یافته است. در روزگاری که جبهه استکبار به رهبری آمریکا و رژیم صهیونیستی جنگی همهجانبه علیه جبهه مقاومت به راه انداخته است، غدیر همچنان منشور عزت، استقلال، نفی سلطه و الهامبخش بیداری ملتها و آزادگان جهان است.
غدیر؛ آغاز خط ولایت و مقاومت
غدیر خم روز تکمیل دین و اتمام نعمت الهی بود؛ روزی که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به فرمان خداوند، امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) را به عنوان ولی و جانشین پس از خود معرفی کردند و پس از آن آیه شریفه: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا» نازل شد (سوره مائده، آیه ۳).
امام رضا (علیه السلام) درباره جایگاه این روز میفرمایند: «و ما بعث الله نبیاً إلا و کان یوم بعثه مثل یوم الغدیر عنده و عرف حرمته إذ نصب لأمته وصیاً و خلیفه من بعده فی ذلک الیوم» «خداوند هیچ پیامبری را مبعوث نکرد مگر آنکه روز تعیین وصی و جانشین برای امت، نزد او همانند روز غدیر بود.» (عوالم العلوم، ج ۱۵، ص ۲۲۲)
پس از رحلت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله)، امیرالمؤمنین (علیه السلام) برای یادآوری پیمان غدیر به خانه مهاجران و انصار مراجعه کردند؛ اما در آن آزمون بزرگ، افراد محدودی چون سلمان فارسی، ابوذر غفاری، مقداد بن اسود و عمار یاسر بر عهد خود استوار ماندند (نوادر الأخبار، ج ۱، ص ۱۷۴).
از همانجا دو جبهه شکل گرفت؛ جبهه وفاداران به ولایت و جبهه رویگردانان از آن. این خط تاریخی در طول قرنها ادامه یافت و در هر عصر با چهرهای جدید ظاهر شد.
غدیر؛ معیار جاودانه حق و باطل
امام رضا (علیهالسلام) میفرمایند: «یوم الغدیر، یوم مرغمه الشیطان»؛ روز غدیر، روز خواری و شکست شیطان است.» (عوالم العلوم، ج ۱۵، ص ۲۲۲)
امام باقر (علیهالسلام) نیز میفرمایند: «إن الجاحد لصاحب الزمان کالجاحد لرسول الله فی أیامه»؛ کسی که امام زمان خویش را انکار کند همانند کسی است که رسول خدا را در زمان خود انکار کرده باشد.» (تفسیر البرهان، ج ۴، ص ۱۲۶)
بر اساس این منطق، غدیر تنها یک حادثه تاریخی نیست؛ بلکه معیار دائمی تشخیص جبهه حق از جبهه باطل و منشور همیشگی مقاومت در برابر سلطه و انحراف است.
انقلاب اسلامی؛ احیای غدیر در عصر سلطه
در قرن معاصر، امام خمینی (ره) با احیای اندیشه ولایت و تشکیل نظام اسلامی، بار دیگر ظرفیت تمدنی غدیر را در برابر نظام سلطه جهانی آشکار کرد. انقلاب اسلامی نشان داد که ولایت تنها یک مفهوم اعتقادی نیست، بلکه قدرتی اجتماعی و تمدنساز برای نفی استبداد، نفی سلطه بیگانگان و احیای عزت امت اسلامی است.
در برخی نقلهای رسانهای، جملهای به محمد حسنین هیکل، روزنامهنگار برجسته مصری، نسبت داده شده است که «ولایت فقیه نمادی از حاکمیت علی (علیهالسلام) است و ولایت فقیه یک مین بود که علی در صدر اسلام کاشت و خمینی در قرن بیستم زیر پای استکبار منفجر کرد.» مضمون این نقل بیانگر تأثیر عمیق احیای اندیشه ولایت در معادلات جهان معاصر است.
جبهه مقاومت؛ امتداد غدیر در عصر ما
اگر حضرت زهرا (سلام الله علیها)، سلمان، ابوذر و عمار، نخستین مدافعان غدیر بودند، امروز ملتهای مقاوم منطقه ادامهدهندگان همان راهاند. حزبالله لبنان، مقاومت فلسطین، گروههای مقاومت منطقه و میلیونها انسان آزادهای که در برابر اشغالگری و سلطهطلبی ایستادهاند، در واقع بازتاب همان فرهنگ عزت و ولایت هستند که در غدیر پایهگذاری شد.
شهید سید حسن نصرالله با تبدیل مقاومت لبنان به قدرتی بازدارنده در برابر رژیم صهیونیستی، یکی از برجستهترین نمادهای معاصر این مکتب بود. شهید سپهبد قاسم سلیمانی نیز با مجاهدت کمنظیر خود، جبهه مقاومت را از مرزهای جغرافیایی فراتر برد و آن را به یک گفتمان منطقهای و جهانی تبدیل کرد.
امروز بازتاب مقاومت تنها در لبنان، فلسطین، عراق، یمن و ایران دیده نمیشود؛ بلکه در دانشگاههای غربی، در راهپیماییهای ضدجنگ، در جنبشهای حمایت از فلسطین و در اعتراض وجدانهای بیدار جهان نسبت به جنایات علیه ملتهای مظلوم نیز قابل مشاهده است. آنچه زمانی یک جریان منطقهای تلقی میشد، اکنون به بخشی از بیداری جهانی علیه نظام سلطه و استانداردهای دوگانه قدرتهای بزرگ تبدیل شده است.
غدیر؛ میثاقی برای آینده
غدیر صرفاً خاطره یک روز در تاریخ نیست؛ نقشه راه امت اسلامی برای همه دورانهاست. هر جا سخن از ولایت الهی، عدالت، عزت، استقلال، دفاع از مظلومان و ایستادگی در برابر مستکبران باشد، روح غدیر حضور دارد.
امروز نیز همانند روز غدیر، انسانها در برابر یک انتخاب تاریخی قرار دارند؛ انتخاب میان تسلیم در برابر نظام سلطه یا ایستادگی در کنار حق. تجربه مقاومت در دهههای اخیر نشان داده است که ملتهایی که بر مدار عزت و استقلال حرکت میکنند، اگرچه هزینه میپردازند، اما سرنوشت خود را به اراده قدرتهای سلطهگر واگذار نمیکنند.
غدیر از این منظر، نه فقط عید ولایت، بلکه عید مقاومت، عزت و امید به آیندهای است که در آن اراده ملتها بر سلطه مستکبران غلبه خواهد کرد.
نویسنده: احمد منصوری ماتک
