حضرت زهرا(سلام الله علیها) در روزگاری که سکوت، مصلحت‌اندیشی و عقب‌نشینی برخی خواص، زمینه‌ساز انحراف در مسیر امت اسلامی شده بود، یک‌تنه پرچم دفاع از ولایت و حقیقت اسلام را برافراشت. عبارت تاریخی «قُبْحاً لِفُلُولِ الْحَدّ» در خطبه عیادت، تنها سرزنش مهاجران و انصار نیست؛ بلکه هشداری تاریخی به همه کسانی است که در بزنگاه حق و باطل، از مسئولیت روشنگری و ایستادگی شانه خالی می‌کنند. این پیام امروز در استمرار مقاومت مردان و زنانی جلوه یافته است که بیش از ۲۵۶ شب و روز در تجمعات، بر دفاع از اسلام، انقلاب اسلامی و ولایت فقیه پای فشرده‌اند.
از سکوت خواص تا فریاد روشنگری فاطمی
پس از رحلت پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)، جامعه اسلامی با آزمونی بزرگ در موضوع جانشینی و ولایت امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) مواجه شد. در این مقطع، حضرت فاطمه زهرا(سلام الله علیها) در برابر جریانی که از نگاه ایشان مسیر حقیقی اسلام را دچار انحراف کرده بود، سکوت نکردند. خطبه فدکیه و خطبه عیادت، دو جلوه مهم از این مقاومت آگاهانه‌اند.
حضرت در خطبه عیادت، خطاب به زنان مهاجر و انصار، با عبارتی تکان‌دهنده می‌فرمایند: «فَقُبْحاً لِفُلُولِ الْحَدِّ وَ خَوَرِ الْقَناةِ وَ خَطَلِ الرَّأْیِ وَ عُثُورِ الْجَدِّ وَ خَوْفِ الْفِتَنِ». این عبارت، سرزنش کندی شمشیرها، سستی اراده‌ها، آشفتگی اندیشه‌ها و عقب‌نشینی در برابر فتنه‌هاست. حضرت از جامعه‌ای انتقاد می‌کنند که سابقه مجاهدت و همراهی با پیامبر (صلی الله علیه و آله) داشت، اما در لحظه دفاع از حقیقت، آن استواری و جدیت گذشته را نشان نداد.
در واقع، «فلول الحد» فقط یک تعبیر نظامی نیست؛ نمادی از کندشدن تیغ بصیرت و اراده در لحظه ضرورت دفاع از حق است. سرزنش حضرت، هشداری فراتر از زمان خود است: ایمان و سابقه انقلابی و دینی، بدون وفاداری عملی به حقیقت، تضمین‌کننده عاقبت‌به‌خیری نیست.
قیام برای خدا؛ از تنهایی فاطمه تا استمرار انقلاب
این مقاومت را می‌توان با آیه ۴۶ سوره سبأ پیوند داد؛ آنجا که خداوند می‌فرماید: «قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُم بِوَاحِدَةٍ أَنْ تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَىٰ وَفُرَادَىٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُوا». یعنی بگو شما را به یک حقیقت سفارش می‌کنم: برای خدا، دو نفر دو نفر یا یک‌به‌یک قیام کنید و سپس بیندیشید.
قیام برای خدا، الزاماً به معنای برخورداری از جمعیتی بزرگ و پشتیبانی همگانی نیست. گاهی حقیقت در غربت قرار می‌گیرد و یک انسان باید بار روشنگری را به دوش بکشد. حضرت زهرا(سلام الله علیها) نمونه برجسته چنین ایستادگی‌ای هستند؛ بانویی که با وجود محدودیت‌ها و فشارهای سیاسی و اجتماعی، از دفاع از ولایت دست نکشیدند و با خطبه، احتجاج و حضور آگاهانه، اجازه ندادند حقیقت در غبار سکوت پنهان بماند.
انقلاب اسلامی نیز در امتداد همین فرهنگ مقاومت و قیام برای خدا قابل تحلیل است؛ حرکتی که با رهبری امام خمینی(ره) در برابر سلطه‌طلبی و استبداد شکل گرفت و با تأکید بر استقلال، عزت و حاکمیت ارزش‌های اسلامی استمرار یافت. ایستادگی جمهوری اسلامی در برابر نظام سلطه و استکبار جهانی، در این چارچوب، تداوم همان روحیه تسلیم‌ناپذیری و دفاع از هویت اسلامی است.
۲۵۶ شب؛ جلوه معاصر یک ایستادگی فاطمی
امروز نیز حضور زنان و مردانی که بیش از ۲۵۶ شب در تجمعات شبانه گرد هم آمده‌اند، جلوه‌ای از استمرار این فرهنگ است. حضور شبانه، آن هم در شرایط دشوار و با وجود فشارها، نشان می‌دهد که دفاع از باورها و ارزش‌ها را نمی‌توان صرفاً به شعار و مناسبت محدود کرد.
در این میان، نقش زنان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ همان‌گونه که حضرت زهرا(سلام الله علیها) نشان دادند دفاع از اسلام و ولایت، مسئولیتی مختص مردان نیست و زن مؤمن می‌تواند در حساس‌ترین لحظات تاریخ، پرچمدار آگاهی، بصیرت و مقاومت باشد.
این حضور مستمر را باید در چارچوب پیوند میان ایمان، مسئولیت اجتماعی و وفاداری به آرمان‌های انقلاب تحلیل کرد. مردمی که در شب‌های متوالی به میدان می‌آیند، در حقیقت بر این پیام تأکید می‌کنند که استقلال، عزت ملی و دفاع از هویت اسلامی، موضوعاتی مقطعی و وابسته به شرایط روز نیستند.
وحدت مسئولان و مقاومت ملی؛ میراث فاطمی در برابر استکبار
یکی دیگر از جلوه‌های مهم میراث فاطمی، ضرورت همبستگی و همدلی در جبهه دفاع از حق است. همان‌گونه که سستی و اختلاف در صفوف مدافعان حقیقت، مورد سرزنش حضرت زهرا(سلام الله علیها) قرار گرفت، امروز نیز وحدت و هماهنگی مسئولان نظام، نیروهای مسلح و مردم در برابر فشارهای خارجی از اهمیت راهبردی برخوردار است.
در شرایطی که نظام سلطه با ابزارهای سیاسی، اقتصادی، تحریمی و امنیتی درصدد محدودکردن استقلال جمهوری اسلامی ایران است، همراهی مسئولان و پرهیز از اختلافات فرسایشی، ضرورتی انکارناپذیر به شمار می‌رود. مقابله با استکبار جهانی، نیازمند انسجام در تصمیم‌گیری، اعتماد عمومی، حمایت از توان داخلی و ایستادگی بر اصول استقلال‌طلبانه انقلاب است.
مواضع رهبر شهید انقلاب در برابر زیاده‌خواهی آمریکا و رژیم صهیونیستی و تأکید رهبر رشید انقلاب بر حفظ عزت، استقلال و آمادگی در برابر تهدیدها، بخشی از منظومه فکری مقاومت را شکل می‌دهد. خشم مقدس در برابر تجاوز و زورگویی، هنگامی به سرمایه‌ای ماندگار تبدیل می‌شود که با بصیرت، عقلانیت، اقتدار و وحدت همراه باشد.
در همین چارچوب، مقاومت نیروهای مسلح در عرصه‌های زمینی، هوایی و دریایی و تلاش برای حفظ آمادگی و بازدارندگی دفاعی کشور، از جلوه‌های مهم دفاع از استقلال ملی است. ناکام‌ماندن سیاست‌های فشار و تهدید آمریکا و محدودماندن قدرت تحمیل اراده بر ملت ایران را می‌توان در تعبیر نمادین «شکستن دوشاخ آمریکا در عرصه هوایی و دریایی» بازنمایی کرد؛ تعبیری که بیانگر اراده مقاومت در برابر قدرت‌های مدعی سلطه است.
ملت ایران در دهه‌های گذشته، تحریم‌های گسترده و کم‌سابقه‌ای را تجربه کرده است؛ فشارهایی که بخش‌های مختلف اقتصاد، معیشت و زندگی مردم را تحت تأثیر قرار داده‌اند. بااین‌حال، تجربه این سال‌ها نشان داده است که فشار خارجی نمی‌تواند به‌تنهایی اراده یک ملت برای حفظ استقلال و هویت خود را از میان ببرد. البته مقاومت واقعی زمانی کامل می‌شود که مسئولان نیز با کارآمدی، عدالت، مبارزه با فساد و حل مشکلات معیشتی، پشتوانه اجتماعی این ایستادگی را تقویت کنند.
هشدار فاطمی به سازشکاران؛ تاریخ دوباره تکرار نشود
یکی از مهم‌ترین پیام‌های خطبه حضرت زهرا(سلام الله علیها) ، هشدار به کسانی است که در بزنگاه‌های تاریخی، به‌جای دفاع از حقیقت، گرفتار مصلحت‌اندیشی‌های کوتاه‌مدت می‌شوند. این هشدار امروز نیز متوجه جریان‌هایی است که ممکن است استقلال کشور و منافع ملی را در برابر وعده‌های قدرت‌های خارجی کم‌اهمیت بشمارند.
رویکردهای لیبرال غرب‌گرا و سیاست‌های وابسته‌گرایانه، به‌ویژه هنگامی که به اعتماد بی‌پشتوانه به قدرت‌های سلطه‌طلب و نادیده‌گرفتن تجربه تاریخی ملت ایران منجر شوند، نیازمند نقد جدی و روشنگری‌اند. تجربه کودتا، مداخله خارجی، فشار اقتصادی و تحریم نشان داده است که نمی‌توان امنیت، عزت و آینده یک ملت را به اراده قدرت‌های خارجی گره زد.
هشدار فاطمی به همه کسانی که در بزنگاه حق و باطل سکوت می‌کنند، این است که تاریخ درباره عملکرد افراد و جریان‌ها قضاوت خواهد کرد. هیچ مسئول و جریان سیاسی نباید خود را فراتر از پاسخ‌گویی بداند و هیچ اختلاف سیاسی نیز نباید بهانه‌ای برای تضعیف انسجام ملی یا نادیده‌گرفتن حقوق مردم شود.
نصرت الهی و شکست دشمن؛ افق روشن مقاومت
در منطق قرآن، مقاومت و نصرت الهی پیوندی ناگسستنی دارند. خداوند در آیه هفتم سوره محمد می‌فرماید: «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ»؛ اگر خدا را یاری کنید، خدا نیز شما را یاری می‌کند و گام‌هایتان را استوار می‌سازد.
این وعده الهی، پشتوانه امید و استقامت مؤمنان است؛ اما تحقق آثار آن با ایمان، عمل صالح، صبر، عدالت، وحدت و مسئولیت‌پذیری همراه است. شکست دشمن نیز تنها در عرصه نظامی معنا نمی‌شود؛ ناکامی در تحمیل اراده، ناتوانی در ایجاد تفرقه، شکست پروژه ناامیدسازی و حفظ استقلال و هویت ملی، از دیگر ابعاد پیروزی در میدان مقاومت است.
مطالبه خون امام شهید و دیگر شهدای این مسیر نیز مسئولیتی تاریخی است؛ مسئولیتی که باید با حفظ وحدت، پیگیری عدالت، تقویت اقتدار ملی و پاسداری از آرمان‌های آنان دنبال شود.
فاطمی بودن؛ یعنی در بزنگاه تاریخ سکوت نکردن
پیام «قُبْحاً لِفُلُولِ الْحَدّ» همچنان زنده است؛ زیرا تاریخ همواره با آزمون تشخیص حق از باطل و انتخاب میان سکوت و مسئولیت روبه‌روست. حضرت زهرا(س) به ما آموختند که حتی اگر حقیقت در اقلیت باشد، نباید از دفاع آن دست کشید.
از همین منظر، ۲۵۶ شب حضور و ایستادگی را می‌توان نمادی از پیوند تاریخی میان مقاومت فاطمی و روحیه انقلابی دانست؛ پیوندی که جوهره آن یک حقیقت است: برای خدا برخاستن، در برابر انحراف روشنگری کردن، در برابر سلطه تسلیم نشدن و در دفاع از حق میدان را خالی نکردن.
میراث فاطمی تنها یادآور مظلومیت نیست؛ مدرسه‌ای برای شجاعت، بصیرت، وحدت و مسئولیت تاریخی است. امروز نیز پاسداشت این میراث، در گرو آن است که مردم و مسئولان، با همدلی و همبستگی، از اختلاف و تفرقه فاصله بگیرند، بر استقلال و عزت کشور پای بفشارند و با امید به نصرت الهی، راه شهدا را در مسیر عدالت و مقاومت ادامه دهند.
فاطمی بودن یعنی در لحظه‌ای که حقیقت به دفاع نیاز دارد، سکوت نکردن؛ یعنی ایستادن، روشنگری کردن و تا تحقق آرمان‌های الهی و پاسداشت خون شهدا، از مسئولیت تاریخی خود دست نکشیدن.
نویسنده: احمد منصوری ماتک
