دهه ۲۰۱۰ میلادی، شاهد یکی از ژرفترین دگرگونیها در نقشه مذهبی جهان بود. گزارشی جدید از مرکز تحقیقات پیو، بر اساس تحلیل بیسابقه بیش از ۲۷۰۰ سرشماری و نظرسنجی، نشان میدهد که موازنه سنتی ادیان در حال فروپاشی است. برخلاف پیشبینیها، این تحول صرفاً درباره گسترش بیدینی نیست، بلکه جابهجایی قدرت مذهبی در سطح جهانی را به تصویر میکشد. در این دهه، اسلام بهعنوان نیروی جمعیتی غالب ظهور کرد، درحالیکه مسیحیت؛ برای اولینبار در تاریخ مدرن، نزولی نسبی را تجربه نمود.
تحلیل تغییرات جمعیت مذهبی جهان (۲۰۱۰-۲۰۲۰)
۱. افول بیسابقه مسیحیت
جمعیت مسیحیان با افزایش ۱۲۱ میلیون نفری به ۲.۳ میلیارد نفر رسید. با این حال، نرخ رشد این گروه از میانگین رشد جمعیت جهان کمتر بود. در نتیجه، سهم مسیحیان از جمعیت جهان ۱. واحد درصد کاهش یافت و به ۲۸.۸٪ رسید. این کاهش، نشاندهنده افول نسبی نفوذ جهانی بزرگترین دین جهان است. این پدیده عمدتاً ناشی از دو عامل است: نرخ باروری پایینتر در جوامع مسیحی سنتی (به ویژه اروپا) و موج گسترده ترک دین (religious switching) در کشورهای غربی.
۲. اسلام: نیروی غالب جمعیتی جدید
در مقابل، جمعیت مسلمانان جهان با رشد انفجاری ۳۴۶.۸ میلیون نفری، بیشتر از مجموع رشد همه ادیان دیگر، به حدود ۲ میلیارد نفر رسید. سهم مسلمانان از جمعیت جهان ۱.۸ واحد درصد افزایش یافت و به ۲۵.۶٪ رسید. این رشد سریع، عمدتاً حاصل ساختار جمعیتی جوان و نرخ باروری بالاتر در کشورهای با اکثریت مسلمان است. براساس این روند، پیشبینی میشود اختلاف جمعیتی بین دو دین بزرگ جهان در دهههای آینده به سرعت کاهش یابد.
۳. انقلاب خاموش سکولاریسم و ناباوران
گروه موسوم به «نونها» (Nones) شامل بیدینان، خداناباوران و ندانمگرایان؛ با افزایش ۲۷۰ میلیوننفری به ۱.۹ میلیارد نفر رسیدند و به سومین گروه بزرگ جهان تبدیل شدند. سهم آنان از جمعیت جهان نزدیک به یک درصد کامل افزایش یافت و به ۲۴.۲٪ رسید. نکته شگفتانگیز، رشد این گروه علیرغم مزیت جمعیتی پایین (میانگین سنی بالاتر و نرخ باروری پایینتر) است. محرک اصلی این رشد، پدیده ترک دین، بهویژه در بین کسانی است که در کودکی مسیحی بودهاند، شناسایی شده است.
۴. هندوها و بوداییها: ثبات و کاهش
جمعیت هندوها با رشدی همسو با متوسط جهانی، ۱۲۶ میلیون نفر افزایش یافت و به ۱.۲ میلیارد نفر رسید و سهم آنان از جمعیت جهان ثابت در ۱۴.۹٪ باقی ماند. در مقابل، بوداییها تنها گروه مذهبی اصلی بودند که با کاهش مطلق جمعیت مواجه شدند. تعداد بوداییان جهان ۱۹ میلیون نفر کاهش یافت و به ۳۲۴ میلیون نفر رسید و سهم آنان از ۴.۹٪ به ۴.۱٪ تنزل یافت.
تحولات جغرافیایی: جابهجایی کانونهای قدرت مذهبی
تحولات جمعیتی، جغرافیای مذهبی جهان را نیز دگرگون کرده است:
- آفریقا، قاره جدید مسیحیت: برای نخستینبار،آفریقا با در اختیار داشتن ۳۰.۷٪ از مسیحیان جهان، از اروپا (۲۲.۳٪) پیشی گرفت و به کانون اصلی جمعیت مسیحی تبدیل شد. این تغییر، نتیجه ترکیب نرخ باروری بالا در آفریقا و نرخ بالای ترک دین در اروپای غربی است.
- سقوط قلعههای مسیحیت: تعداد کشورهای بااکثریت مسیحی از ۱۲۴ به ۱۲۰ کشور کاهش یافت. قدرتهای سنتی مسیحی مانند بریتانیا (۴۹٪)، استرالیا (۴۷٪) و فرانسه (۴۶٪) در این دهه وضعیت «اکثریت مسیحی» خود را از دست دادند.
- قلمروهای جدید سکولاریسم: تعداد کشورهایی که افراد بیدین در آنها اکثریت دارند، از۷ به ۱۰ کشور افزایش یافت. کشورهای هلند (۵۴٪)، اروگوئه (۵۲٪) و نیوزیلند (۵۱٪) به جرگه کشورهایی با اکثریت سکولار پیوستند.
نتیجهگیری: جهانی در حال واژگونی
دادههای این گزارش حکایت از یک گذار تاریخی دارد. جهان نهتنها در حال سکولارتر شدن است، بلکه درون سپهر مذهبی نیز توزیع قدرت در حال تغییر است. رشد سریع اسلام بهعنوان یک نیروی جمعیتی مسلط و افول نسبی مسیحیت، پیامدهای ژئوپلیتیک، فرهنگی و اجتماعی عمیقی خواهد داشت که سیاستگذاران و رهبران مذهبی را در دهههای آینده به چالش خواهد کشید. این دهه، پایان یکهتازی مسیحیت بهعنوان الگوی مسلط دینی در جهان و آغاز دوران جدیدی از رقابت و تنوع مذهبی را رقم زده است.
منبع:
Pew Research Center. (June 9, 2025). “How the Global Religious Landscape Changed From 2010 to 2020”. Retrieved from https://www.pewresearch.org/religion/2025/06/09/how-the-global-religious-landscape-changed-from-2010-to-2020/
نویسنده: احمد منصوری ماتک
